_____________ DOBÓR I MONTAŻ SOCZEWEK PROGRESYWNYCH _____________
W IZOPTYCE 1/11 przedstawiliśmy artykuł pt. Soczewki progresywne - konstrukcja, w którym omówiliśmy techniczne zasady projektowania i produkcji soczewek progresywnych. Obecnie przedstawiamy zasady doboru i montażu soczewek progresywnych. Omówienie to składa się z czterech podstawowych rozdziałów:
Pomiar refrakcji
Dobór oprawy
Zamówienie soczewek
Montaż soczewek progresywnych

Pomiar refrakcji
Lekarz okulista wykonując pomiary refrakcji wzroku powinien postępować następująco: zmierzyć moc sferyczną do dali, określić oś cylindra, zmierzyć moc cylindra, powtórnie zmierzyć moc sferyczną i tak samo postępować przy określeniu parametrów do bliży. Określenie mocy do dali i bliży musi być adekwatne do wady wzroku. Wartość ta nie może być za duża lub za mała. Im dodatek (addycja) ma wartość większą, tym kanał i pole do bliży są mniejsze, wobec tego każde zbędne przekorygowanie mocy powoduje sztuczne zawężenie kanału i zmniejszenie obszaru do bliży. Dla pacjenta oznacza to zwiększony dyskomfort i długi okres adaptacji. Aby móc spełnić powyższe warunki wszystkie soczewki progresywne są wykonywane ze stopniowaniem mocy sfery i cylindra co 0,25 dioptrii.
Soczewki progresywne astygmatyczne muszą mieć identyczną moc i oś cylindra do dali i bliży. W większości przypadków wartość mocy dodatku (addycji) jest jednakowa dla oka prawego i lewego, wyjątki muszą być zbadane bardzo starannie. Moc do bliży powinna być określona dla takiej odległości, przy której pacjent czyta, a nie według sztywnej zasady - tj. 30 cm. Soczewki progresywne są zaprojektowane i wykonywane w taki sposób, że dla soczewek typu twardego zborność (konwergencja) wynosi 2,5 mm dla jednego oka, natomiast dla soczewek typu miękkiego (ostatnia generacja - multi design) jest inna dla każdego dodatku (od 1,7 do 2,7 mm). Lekarz okulista nie ma więc możliwości zalecenia innej zborności niż omówiona powyżej. Soczewki progresywne mogą posiadać wszystkie typy uszlachetnień, a więc barwienie, utwardzenie, powłoki antyrefleksyjne, jak również mogą być wykonywane, jako bezbarwne lub fotochromowe mineralne lub organiczne.
Czas adaptacji do soczewek progresywnych waha się od kilku godzin do kilku dni i zależy od :
  1. wartości mocy dodatku (addycji) - im dodatek mniejszy, tym czas krótszy
  2. generacji soczewek progresywnych - im kanał szerszy i większy obszar do dali, tym czas adaptacji krótszy
  3. właściwego doboru opraw i precyzyjnego ustawienia soczewek.
Nie ma przeciwwskazań do używania okularów z soczewkami progresywnymi w prowadzeniu samochodu i pracy przy komputerze (można wręcz powiedzieć, że okulary takie są stworzone do tego celu), również pacjenci jednooczni mogą używać okularów z soczewką progresywną. Przeciwwskazane jest stosowanie okularów z soczewkami progresywnymi przez osoby z mocnym zezem, bardzo nerwowe, u których czas adaptacji może być bardzo uciążliwy i długi oraz pacjenci z bardzo dużą anizometropią (różnica wad wzroku obojga oczu).

Dobór oprawy
Na podstawie wykonanych pomiarów przez lekarza okulistę optyk powinien dobrać odpowiednią oprawę i zamówić właściwe soczewki progresywne. W tej części omówimy zasady doboru opraw i soczewek. Oprawa powinna zapewniać właściwy komfort użytkownikowi, a jednocześnie jej parametry konstrukcyjne powinny umożliwiać optykowi optymalne ustawienie soczewek progresywnych w oprawie. Oprawa musi posiadać następujące parametry:

Rys. nr 2


Gdy zapewnione będą powyższe elementy, klient nie będzie miał trudności w adaptacji do okularów z soczewkami progresywnymi. Właściwy dobór oprawy w 50 % decyduje o szybkiej adaptacji do soczewek progresywnych. Po dobraniu oprawy należy ustalić punkt ustawienia soczewek do dali. Na właściwie dobranej oprawie (tak, aby była zachowana odległość soczewki od źrenicy) należy zaznaczyć punkt centracji na soczewkach próbnych (zamontowanych w oprawie), który jest odzwierciedleniem naturalnej postawy i pozycji źrenicy przy obserwacji dali. Czynność tę należy wykonać oddzielnie dla oka prawego i lewego. Jest to najważniejsza czynność dla odpowiedniego montażu soczewek progresywnych. Właściwe wykonanie tej czynności decyduje o powodzeniu w adaptacji do soczewek progresywnych.

Zamówienie soczewek
W zależności od upodobań klienta należy zaproponować odpowiednie soczewki progresywne, np. mineralne lub organiczne. Soczewki mineralne są bardziej trwałe, ekologiczne i antyelektrostatyczne. Soczewki organiczne są znacznie lżejsze, ale łatwiej się zarysowują i są trudniejsze do utrzymania w czystości. Soczewki mogą być bezbarwne lub fotochromowe ze wszystkimi możliwymi uszlachetnieniami typu: barwienie, utwardzenie i powłoki antyrefleksyjne. O tym, jakie soczewki należy polecać, decyduje opinia okulisty, sugestie optyka i upodobania pacjenta. Należy jednak przyjąć, że dla optymalnego komfortu - soczewki progresywne powinny być oferowane zawsze z powłokami antyrefleksyjnymi.
Istotną cechą zamontowanych soczewek progresywnych jest ich ciężar i estetyka. Optyk po dobraniu oprawy okularowej i ustaleniu punktu centracji do dali, powinien zmierzyć odległość punktu centracji do krawędzi oprawy (według rys. nr 2), pomnożyć tę wielkość przez 2 i dodać naddatek na oszlifowanie obwodu. Taki sposób wyliczenia pozwala na zamówienie optymalnej średnicy soczewek. Jest to bardzo istotne dla soczewek dodatnich, gdyż poprzez właściwy dobór średnicy zmniejsza się grubość soczewki w środku, a zatem ciężar gotowych okularów. W przypadku soczewek ujemnych nie ma to znaczenia, gdyż grubość tych soczewek w środku jest niezmienna niezależnie od średnicy. Wykonywane soczewki progresywne przez JZO Sp. z o.o. mają stopniowanie średnicy co 1 mm.
Inną ważną sprawą jest zamawianie soczewek o określonej konstrukcji. Należy przyjąć, iż dla mocy dodatku (addycji) mniejszej lub równej 2 dioptrie, odpowiednie mogą być soczewki twarde typu MIX, jednak przy mocy dodatku powyżej 2 dioptrii, dla uniknięcia problemów z adaptacją, należy stosować soczewki typu SIGMA. W zgodzie z powyższymi zasadami należy zamówić soczewki progresywne podając rodzaj materiału, typ soczewki, średnicę, moc sfery i cylindra, oś cylindra i moc dodatku (addycji) oraz rodzaje uszlachetnień.

Montaż soczewek progresywnych
Mając dobraną oprawę i wykonane soczewki progresywne można przystąpić do montażu tych soczewek. Pierwszą czynnością jest sprawdzenie, czy soczewki zostały wykonane zgodnie z zamówieniem: rodzaj materiału, typ soczewki, średnica i parametry optyczne: moc sfery i cylindra, oś cylindra i moc dodatku oraz rodzaj uszlachetnień. Należy pamiętać, że wykonane soczewki muszą mieć parametry zgodne z zamówieniem, a ponadto czy wartość dodatku wygrawerowana na soczewce (rys. nr 4 z części I zawartej w IZOPTYCE nr 1/11) jest zgodna z wartością deklarowaną, czy pocienienie pryzmatyczne dla soczewek w parze jest jednakowe. Punkt oznaczony "" (rys. nr 4 z części I zawartej w IZOPTYCE nr 1/11) służy do pomiaru tego parametru. Optyk może również sprawdzić, czy wartości parametrów deklarowane są zgodne z rzeczywistymi posługując się przy pomiarach rysunkiem nr 4 z części I zawartej w IZOPTYCE nr 1/11. Jeżeli nawet jedna soczewka nie ma pełnej zgodności parametrów optycznych, to para jest zła i nie może być użyta do montażu. Po sprawdzeniu soczewek możemy przystąpić do ich montażu. Soczewki należy zablokować tak, aby nie uszkodzić powłok uszlachetniających i oszlifować je zgodnie z zasadami sztuki optycznej, pamiętając, iż występują tu soczewki prawe i lewe. Oszlifowane soczewki należy zamontować do oprawy nie usuwając naniesionych znaków nietrwałych. Przy montażu należy zachować dużą ostrożność, aby w trakcie manipulacji soczewkami nie uszkodzić ich powierzchni.

Blokowanie, szlifowanie i montaż soczewek muszą być przeprowadzone tak, aby zamontowane soczewki w oprawie spełniały warunki:
  1. krzyż montażowy oznaczony "T" musi się dokładnie pokrywać ze środkiem źrenicy przy obserwacji dali,
  2. przerywana linia pozioma przebiegająca przez krzyż montażowy - musi być bezwzględnie pozioma dla oka prawego i lewego w zamontowanych soczewkach progresywnych, jeżeli jednak pacjent ma oko prawe i lewe osadzone na różnych wysokościach to linie poziome w soczewkach dla oka prawego i lewego muszą być również ułożone na różnych wysokościach, ale ustawione poziomo i równolegle względem siebie.
Jeżeli powyższe warunki są spełnione, należy sprawdzić wykonane okulary poprzez założenie ich pacjentowi i potwierdzenie prawidłowości położenia znaków. Można dokonać jeszcze minimalnych korekt w ustawieniu oprawy. Statystyka pokazuje, iż najczęstszymi wadami przy montażu soczewek progresywnych jest ich zbyt niskie osadzenie, wtedy nie ma pełnej możliwości korzystania z obszaru do bliży. Następnie należy usunąć z soczewek znaki nietrwałe przez ich zmycie spirytusem lub acetonem, a następnie całe okulary umyć w ciepłej wodzie z dodatkiem detergentu. Tak wykonane okulary z soczewkami progresywnymi będą odpowiadały oczekiwaniom klienta, a jednocześnie czas adaptacji do nich będzie natychmiastowy. Przy odpowiedniej wiedzy i praktyce lekarza okulisty i optyka, w zakresie soczewek progresywnych, praca z pacjentem powinna przebiegać łatwo, a jedynie trudniejszą sprawą jest przekonanie Go o celowości używania soczewek progresywnych. Jednak rzetelne przedstawienie korzyści ze stosowania okularów z soczewkami progresywnymi powinno przekonywać do ich stosowania prawie każdego potencjalnego klienta.