Hanna Czyżewska
Technolog ds. nadzoru jakości wyrobów finalnych

W numerze 5/10 IZOPTYKI omówiliśmy tolerancję ustawienia kątów cylindra względem segmentu do bliży soczewki dwuogniskowej lub względem osi referencyjnej soczewki progresywnej. Ustawienie osi cylindra jest problemem często powtarzającym się w reklamacjach Klientów. Obecnie chcielibyśmy zwrócić uwagę, że ważną rolę w wyznaczaniu kąta osi cylindra odgrywa znacznik osi, będący wyposażeniem każdego dioptromierza. Jest on też pomocny przy sprawdzaniu pryzmatyczności soczewek.
Oznaczenie kierunku osi cylindra soczewek dwuogniskowych i progresywnych opisane zostało w IZOPTYCE nr 5/10. Dlatego teraz przedstawiamy jedynie metodologię oznaczenia osi dla soczewki jednoogniskowej. Wykonuje się je w ten sposób, że umieszczoną na podstawce pomiarowej dioptromierza soczewkę ustawia się tak, aby kąt wskazywany przez dioptromierz odpowiadał żądanemu kątowi ustawienia osi cylindra. Następnie poprzez opuszczenie znacznika pozostawia się na powierzchni wypukłej soczewki trzy punkty wyznaczające kierunek osi cylindra.
W przypadku sprawdzania pryzmatyczności soczewki, główną rolę odgrywa środkowy "pisak" znacznika. Aby sprawdzić pryzmatyczność soczewek jednoogniskowych o założonej pryzmatyczności = 0,00 pdpt, należy zaznaczyć na jej powierzchni położenie środka geometrycznego. Następnie umieścić ją na podstawce pomiarowej dioptromierza, tak aby punktem pomiarowym był wyznaczony środek geometryczny. Opuszczając znacznik można sprawdzić prawidłowość położenia soczewki - ślad środkowego pisaka znacznika musi pokrywać się ze środkiem geometrycznym soczewki. W tych warunkach, należy odczytać wartość pryzmatyczności i jeżeli jest ona większa od 0,25 pdpt, to trzeba powoli przesuwać soczewkę, aby odnaleźć punkt o pryzmatyczności równej lub mniejszej od 0,25 pdpt. Po odnalezieniu takiego punktu (położonego jak najbliżej środka geometrycznego), zaznaczyć jego położenie używając znacznika osi. Następnie sprawdzić czy zaznaczony punkt leży w obszarze okręgu o promieniu 1mm i współśrodkowego do środka geometrycznego soczewki. Jeśli tak, to pryzmatyczność jest zgodna z wymaganiami normy PN-EN ISO 8980-1.

Uwaga:

1. Jeżeli mierzoną soczewką jest soczewka jednoogniskowa o zamierzonym działaniu pryzmatycznym, to metodologia sprawdzenia jej mocy pryzmatycznej jest taka, jak opisano powyżej, a zmianie ulega jedynie wartość dopuszczalnej odchyłki pryzmatyczności. Zgodnie z normą PN-EN ISO 8980-1 - dla soczewek o nominalnej mocy pryzmatycznej 0,00 i 2,00 pdpt dopuszczalna odchyłka wynosi ± 0,25 pdpt; dla soczewek o nominalnej mocy pryzmatycznej >2,00 i 10,00 pdpt dopuszczalna odchyłka wynosi ± 0,37 pdpt; dla soczewek o nominalnej mocy pryzmatycznej >10,00 pdpt dopuszczalna odchyłka wynosi ± 0,50 pdpt.
2. Jeżeli natomiast jest mierzona soczewka dwuogniskowa lub progresywna - to wówczas posługujemy się nie środkiem geometrycznym soczewki, ale odpowiednim punktem referencyjnym, a wartości dopuszczalnych pryzmatyczności odczytujemy z norm PN-EN ISO 8980-1 i 8980-2. Wartości dopuszczalnych pryzmatyczności dla poszczególnych przedziałów nominalnych mocy pryzmatycznych są równe wartościom podanym w punkcie nr 1. Należy jednocześnie zauważyć, że dla soczewek dwuogniskowych i progresywnych obszarem, w którym sprawdzamy wartość pryzmatyczności nie jest okrąg (jak w przypadku soczewek jednoogniskowych), ale prostokąt o boku poziomym 2mm i pionowym 1mm, ułożony centralnie względem punktu pomiarowego.

Funkcjonowanie znacznika musi być okresowo sprawdzane. W JZO Sp. z o.o. sprawdzenia znaczników dioptromierzy dokonuje się wykorzystując tzw. soczewkę testową cylindryczną C+5D z zestawu testowych soczewek do kalibracji dioptromierzy (soczewki produkcji japońskiej, wykonano zgodnie z normą ISO 9342 - Optyka i przyrządy optyczne - soczewki kontrolne do wzorcowania frontofokometrów). Soczewka ta ma kształt prostokąta, a na jej powierzchni widoczne są dwie linie wyznaczające "poziom" soczewki. Sprawdzenie poprawności funkcjonowania znacznika polega na: ułożeniu soczewki testowej na stoliku pomiarowym dioptromierza jej środkiem optycznym (rozciągnięty krzyż testowy) i ustawieniu tak, aby kąt osi cylindra wynosił 180°; opuszczeniu znacznika i naniesieniu na powierzchni soczewki 3 punktów; sprawdzeniu położenia naniesionych punktów względem linii wyznaczających "poziom" soczewki. Oba punkty boczne muszą leżeć na liniach wyznaczających poziom. Punkt środkowy musi leżeć w połowie odległości pomiędzy końcami obu linii wyznaczających poziom. Odległości te są mierzone lupką pomiarową. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek przesunięć (w pionie lub poziomie), za pomocą odpowiednich śrub regulujących, dokonuje się korekty położenia znacznika.