Otrzymaliśmy niedawno prośbę o przypomnienie pomiaru mocy i odchyłek centralności optycznej soczewek jednoogniskowych - w związku z życzeniem Naszej Czytelniczki ponownie omawiamy ten problem.
Norma PN-EN ISO 8980-1 "Optyka oftalmiczna. Gotowe soczewki okularowe nie okrojone. Wymagania dotyczące soczewek jednoogniskowych i wieloogniskowych" opisuje wymagania dla odchyłek mocy soczewek oraz odchyłek centralności optycznej mocy pryzmatycznej odnosząc je do konstrukcyjnego punktu odniesienia soczewek. Na soczewkach jednogniskowych JZO punktem konstrukcyjnym jest środek geometryczny soczewki, a ponieważ nie jest on oznakowany, należy go przed pomiarem wyznaczyć.
Przy pomiarze mocy soczewek jednoogniskowych niezbędne jest więc wyznaczenie punktu referencyjnego (pomiarowego), którym jest środek geometryczny soczewki. W przypadku kontroli soczewek w JZO stosuje się urządzenie zwane znacznikiem środka. Soczewkę umieszcza się w samocentrującym uchwycie wypukłą stroną skierowaną do góry. W pionowej osi uchwytu znacznika zamocowany jest suwliwy trzpień z końcówką zwilżoną szybkoschnącym tuszem. Na powierzchnię wycentrowanej soczewki opuszcza się znacznik nanosząc punkt - środek geometryczny soczewki. Punkt ten w trakcie pomiaru powinien pokrywać się z środkowym punktem znacznika osi dioptromierza; do tak wyznaczonego punktu referencyjnego odnosimy odchyłki mocy, centralności optycznej i mocy pryzmatycznej.
Stosowanym dawniej, rzadziej używanym współcześnie, jest przyrząd do wyznaczania środka będący pierścieniem poliamidowym z wyfrezowanym szeregiem gniazd o średnicach odpowiadających asortymentom produkowanych soczewek seryjnych. W dolnej części pierścienia umieszcza się dokładnie wycentrowaną płytkę z oznaczonym trwale środkiem geometrycznym. Mierzoną soczewkę układa się w gnieździe o odpowiadającej jej średnicy wypukłą stroną skierowaną do dołu (dzięki takiemu ułożeniu unika się przesunięcia obrazu obserwowanego punktu wynikającego z paralaksy), następnie zmywalnym pisakiem nanosi się punkt na wklęsłej stronie soczewki - dokładnie nad punktem środkowym pierścienia. W tej metodzie wymagane jest spoglądanie na punkt środkowy prostopadle do pierścienia.
W obu metodach ważne jest, aby naniesiony na powierzchnię soczewki znak środka był możliwie najmniejszy, ponieważ jego rozmiar może mieć wpływ na wartości odchyłek parametrów optycznych soczewki. W warunkach zakładu optycznego do wyznaczenia punktu referencyjnego (środka geometrycznego) można użyć okręgu nakreślonego cyrklem ewentualnie papieru milimetrowego. Istotnym jest, aby, przy nanoszeniu znaku na soczewce położonej wypukłą stroną skierowaną do góry, obserwację prowadzić prostopadle do powierzchni wypukłej soczewki. Po wyznaczeniu punktu odniesienia, soczewkę układa się na stoliku dioptromierza stroną wklęsłą do dołu i przeprowadza się pomiary zgodnie z instrukcją obsługi danego przyrządu. Wyniki porównuje się z wymaganiami stosownej normy.
Przypominamy Państwu, że o położeniu punktów referencyjnych w soczewkach dwuogniskowych pisaliśmy w IZOPTYCE nr 6/16, a w soczewkach progresywnych w IZOPTYCE nr 3/8.